بسم الله الرَّحمنِ الرَّحیم

فاقرؤا ما تَیَسَّرَ مِنَ القُران، پیامبر اکرم (ص) در ضمن وصایایشان به امیرالمؤمنین (ع) می فرمایند: " عَلیکَ بِتِلاوَةِ القُران فِی کُلِّ حالٍ؛ در هر حالی قرآن بخوان. با اینکه علی(ع) مجسّمه قرآن وحقیقتِ آن است ولی همه موظّف به خواندن قرآن هستند. قرآن علم الله است یعنی همه ی حقایق عالم در این قرآن است و مصداق آن امام است؛ امام هم علم الله است. گفته شده است اگر وقتی قرآن می خوانید شخص بزرگی آمد خواستید به او احترام کنید، قرآن را ببندید سپس بایستید و احترام کنید؛ امام حسین (ع) وقتی حضرت زینب (س) بر ایشان وارد شدند همین کار را کردند، چون احترام به مؤمن مانند احترام به قرآن است.

این بحث ها ی تجویدیِ اضافی، غیر از گرفتاری چیزی ندارد. قرآن نوراست، ذکرخداست، وسیله ی شناخت بهشت، جهنّم، انسان، دنیا و آخرت است، خصوصیّات انبیاء و فراعنه را مشخّص می کند. افسانه وداستان نیست، احسن القصص وشرح انسان است؛ می گوید انسان این است، مثل ابراهیم(ع) است یا نمرود، همچون فرعون است یا موسی(ع)، و می گوید مانند موسی(ع) و ابراهیم(ع) باشید نه نمرود و فرعون. این انسان است که می تواند عصا را به سنگ بزند آب شود و به آب بزند سنگ شود، و انسان است که در آتش می رود سرد می شود- که اگر فرمان " یا نارُ کونی بَرداً وَ سَلاماً " نبود حضرت ابراهیم (ع) از سرما می مُرد- این بشر است که آهن در دستش نرم می شود؛ از این داستان ها بین علماء زیاد داریم، یک حجّت الاسلامی در مجلسی نشسته بود، این آیه خوانده شد " وَ ألَنّا لَهُ الحَدید "، یک فرد روشنفکر مآبی- من از اشخاص روشن فکر و یا مقدّس خوشم می آید، نه افراد مقدّس مآب یا روشن فکرمآب که هردو خطرناکند- گفت: مگر می شود آهن در دست نرم شود؟ آن حجّت الاسلام یک مجمعه ی مسی بزرگ وضخیم را که آن جا بود برداشت ومثل کاغذ پاره کرد وگفت: "من یک آدم عادی هستم این کار را کردم آن وقت تو از پیامبر(ص) این حرف را قبول نداری؟" 

بارها گفته ام گول القاب را نخورید، اگر کسی دنبال القاب باشد بجز رسوایی در عالم آخرت چیزی ندارد. شما مهندسی، دکتری و یا مجتهدی، قربانت بروم باید خدمت کنی به مردم؛ مردم هم دوستت دارند و به تو احترام می گذارند، وظیفه ی ما احترام است. خیلی پستی است کسی دنبال لقب باشد، خیلی کوچک و خودپرست است و دربرزخ و آخرت رسوایی دارد. حجّت الاسلام واقعی کسی است که آهن در دستش نرم می شود، عصایش را به سنگ بزند آب شده و به دریا بزند سنگ می شود.

قرآن برای همه ی  مردم آمده است نه فقط برای علّامه ی طباطبایی و ملّاصدرا و فخررازی و فارابی و فقها؛ ظاهر قرآن را همه می فهمند. آب برای همه است، ولی جنابعالی درس خوانده ای می گویی آب ترکیب شده از اکسیژن و هیدروژن، من بلد نیستم ولی آب را همه احتیاج داریم؛ این قرآن برای همه آب حیات است ولی بهره بری از آن برای متّقین است، کسانی که بخواهند از آن استفاده می کنند، مثل اینکه یک مهندس می تواند الماس را از معدن استخراج کند ومن نمی توانم. قرآن درس انسانیّت می دهد ولی مراحلی دارد که مربوط به اشخاص است، هر چه انسان بالاتر برود از آن بیشتر استفاده می کند. مثل یک باغ میوه که اگر مهندس کشاورزی آن را ببیند خاک و درختان آن را بررسی می کند، دیگری میوه ی آن را می خورد، یا قیمت باغ را تخمین می زند، اطّلاعات اشخاص مختلف است. قرآن باغی است که همه چیز دارد، علم الله است که بصورت لفظ آمده و مصداقش امام است. لا رطبٍ ولا یابسٍ الّا فی کِتابٍ مُبین،قرآن کُد همه ی حقایق عالم هستی است. نسل جوان توجّه کنند اگر کسی با قرآن آشنا شود در قلّه ی هستی واقع می شود و با همه ی اسرار جهان و خودش آشنا می شود.

مرحوم آیت الله حکیم در حقایق شرح کفایه آورده است که با بعضی از اساتید (منظور آیت الله نایینی است) رفته بودیم خدمت مرحوم آخوند ملّا فتحعلی، ایشان این آیه را بیان کرد " حَبَّبَ إلَیکُمُ الإیمان "؛ یعنی خدا ایمان را برای شما محبوب کرده است، وآن را تفسیر کرد تا سی شب و به سی طریق مختلف و صحیح و از خود آیه نه این که حاشیه برود، آخرش فرمود: " سی تایش را من بلدم، هفتاد بطن دارد که بعضی ها هستند که بلدند"، منظور ایشان امام نیست بلکه دیگر انسان هاست. عمق قرآن تمام شدنی نیست و اگر کسی بخواهد شرح قرآن را بداند باید نهج البلاغه بخواند، که خیلی روشن است و نیاز نیست اعلم علماء آن را بخواند. پدر علّامه مجلسی یعنی ملّآ محمّد تقی مجلسی که صاحب کرامات است در ترجمه ای که از شرح کتاب مَن لا یَحضُرُهُ الفَقیه کرده است می گوید:" درآیه ای هرچه فکر می کردم به نتیجه نمی رسیدم و تفاسیر و روایات موجود مرا قانع نمی کرد، در حالت خواب و بیداری پیامبر(ص) را دیدم که نورش همه ی عالم را گرفته...، به حال آمدم در آیه فکر کردم، به خدای عزّوجلّ، علومِ لا تُحَدُّ ولا تُحصی یکباره بر قلبم ریخت". "لا یمسّه الّا المطهّرون" یعنی شرط طهارت است؛ انسانی که پاکیزه بشود وموانع را بردارد فیوضات بی نهایت بر او نازل میشود. ما اهلش نیستیم، معدن طلاست تو برو و کشفش کن، بی نهایت معنا و مطلب می توان از قرآن فهمید.             

 درحدیثی آمده در مورد پیامبر(ص) که "وَ کانَ خُلقُهُ قرآن" ، قرآن خُلقِ پیامبر(ص) است، اگر کسی می خواهد پیامبر(ص) را بشناسد، قرآن را بشناسد و برای شناخت قرآن باید شاگرد پیامبر(ص)، یعنی علی(ع) را بشناسد که علم اوّلین و آخرین را دارد. 

در آیات و روایات سفارش بسیاری به تفکّر شده است، شاید بیش از سیصد آیه درباره ی تفکّر آمده است؛ ( لَوأنزَلنا هذا القرآن علی جَبَلٍ لَرَأیتَهُ خاشعاً مُتَصَدِّعاً مِن خَشیَةِ الله وَ تِلکَ الامثالُ نَضرِبُها للنّاسِ لَعَلَّهُم یَتَفَکَّرون ). پیشرفت علم و تکنولوژی و حوزه به خاطرتفکّر است. زمینه برای تفکّر زیاد است در آسمان وزمین وخصوصاً در معارف و اسماء و صفات الهی، مگر درذات حق که هیچ پیامبری در آن راه ندارد، نیز دربعضی مسایل مثل قضا و قدَر و جبر و تفویض به کسانی که قدرت اندیشیدن نداشتند گفته شده فکر نکنند. امام صادق(ع) فرمودند: " چون خداوند می دانست دردوره ی آخرالزّمان متعمّقین و ژرف نگرانی هستند سوره ی توحید و شش آیه ی اوّل سوره ی حدید را فرستاد"؛ و گرنه انسان های جاهل چه می دانستند تسبیح موجودات چیست.

با مقدّمات صحیح باید تفکّر کرد و فکر با خیال فرق دارد. اسلام سطوح مختلف دارد؛ عمومی، متوسّط و عالی، حرکت توقّف ندارد تا بی نهایت باید رفت. تفکّر به انسان ترقّی و تعالی می دهد، لحظه ای تفکّر از هزاران سال عبادت بهتر است.                   

  یک دَم به خود آی و ببین چه کسی    به که دل بسته و به که هم نفسی

شیطان هزاران سال عبادت کرد ولی چه فایده؟ حُرّیک لحظه فکر کرد، به مقامی رسید که همه ی بزرگان عالم در مقابلش می ایستند و می گویند پدر و مادرم به فدایت. انسان باید تفکّر کند در این که کیست، در علوم مختلف همچون زمین شناسی، معدن شناسی، جانورشناسی، گیاه شناسی و شناخت بدن که از یک نطفه به وجود آمده و کهکشان هایی را کشف می کند که میلیارد ها سال نوری فاصله دارند. آسمان دنیا با همه ی وسعتش عالم ناسوت است، بعد عالم فرشتگان یا ملکوت است، پس از آن عوالم جبروت و لاهوت و هاهوت و بالاتر. همه ی این موجودات را خدا برای همین بشر دوپا آفریده است وراه را هم به او نشان داده است که اگر برود از فرشتگان برتر و اگر نرود از حیوانات پست تر می شود.

آری این بشری که ما می بینیم بهایم اند اگر درّنده و گزنده نباشند، اگر خدمتگذار باشند ارزش دارند و خداوند روپوشی بنام بشر روی همه گذاشته است تا بصورت انسان با مردم برخورد کنیم، نباید به بشر بی احترامی کرد. همه حیوان متألّه هستیم - نه حیوان ناطق - که می توانیم آیینه دار جلال و جمال الهی بشویم، راهش هم تفکّر است.  بشر خلق خدا و آیت خدایند، اگر می گویید جلوه ی معنوی، فقط امام زمان (عج) است که انسان کامل است، دیگر کو انسان کامل؟ آیت الله بهجت می فرمود: "امام آیینه ای است که تمام حقایق عالم را به انسان نشان می دهد "، علّامه طباطبایی می فرمود: " خودشناسی و خداشناسی و امام شناسی یکی است". اگر کسی خود را شناخت که فقر محض است، می فهمد خدا غنا  و علم ورحمت محض است، واین یعنی امام. وقتی فهمید خودش ربط است و هیچ نیست می فهمد همه ی عالم در ذات خود هیچ اند و جَلَوات خدایند. بزرگترین جلوه ی خدا انسان است، گفته اند خود را نفروش به دنیا و شهوات آن، فکر کن و راه بیافت. پا روی خقایق نگذاریم.

ای کاش حقایق را ببینیم، همه ی ما کتاب خوانده ایم و برهان بلدیم و اساتید زیاد دیده ایم ولی کو اثرش؟ هزار برهان پیشِ گِرده ی نان حیران است. من افتخار می کنم به وجود بانو امین اصفهانی که علما ومراجعی مانند علّامه طباطبایی و شوشتری به دیدارش می رفتند؛ در خانه، خانه داری می کرد و درس اجتهاد می داد، در هنگام جاروکشیدن معرفت نفس برایش حاصل شده بود. رَحِمَ الله مَن عَرَفَ قَدرَه وَ لَم یَتَعَدَّ طَورَه: خدا رحمت کند کسی را که قدر خود را بداند و از حدّ خود نگذرد. حدّ انسان تواضع است، من که انتظار دارم وقتی می آیم همه ی جلوی پایم بلند شوند و تعظیم کنند جاهلم هر چند درس خوانده باشم. رَحِمَ الله مَن عَلِمَ مِن أینَ وَ فِی أینَ وَ إلی أین؛ انسان وقتی قدر خود را می داند که بفهمد ازکجا آمده است و کجاست و به کجا می رود. از رحمت خدا آمده است و به رحمت او باز می گردد. جسم او از خاک و سپس نطفه  و بعد بصورت انسان در آمده است و قرن هاست دانشمندان بر روی بدن انسان کارکرده اند و معمّاهایشان روز به روز بیشتر می شود. ما با بدن اشخاص کار نداریم با انسان کار داریم، بشر محترم است. امیرالمؤمنین(ع) به مالک اشتر می فرمایند : انسان ها یا برادر دینی تو هستند یا در خِلقت برادر تو اند؛ یعنی خلقتشان مثل توست. خود را ممتاز ندانیم مانند شیطان. راه انسان شناسی، دنیاشناسی و معادشناسی تفکّر است. بهترین راه کمک به تفکّر نهج البلاغه ی امیرالمؤمنین(ع) است، که بهتر از آن کسی سخن نگفته است، چون شرح قرآن یا قرآن مجسّم است. می خواهند نهج البلاغه را از ما بگیرند چون هر جای آن را بگیری به دماغ ما برمی خورد. ملاکِ حق علی(ع) است وحق دوراو می گردد؛ درباره ی  عمّار گفته شده "عمّار مع الحقّ " ولی نگفته اند حق دورش می گردد. محور علی(ع) است پس کلماتش حجّت است و اگر به کسی بربخورد او ضدّ علی(ع) وضدّ اسلام است. اسلام حقیقی، قرآن ، نهج البلاغه ، اهل بیت(ع) ،علمای راستین و تعقّل است نه این که ما هستیم. دین شما از ما نیست؛ انسان عاقل شخص گرا و شخصیّت گرا نیست و با اشخاص زیر و رو نمی شود. باید رجوع کرد به نهج البلاغه که بهترین بیان است در انسان شناسی، انسان باید خود را بشناسد و به همه با احترام نگاه کند و حقوق همه را حفظ کند. باید بداند که در مسیر تعالیش باید خداگونه بشود، آیینه ی تمام نمای جلال و جمال الهی بشود که او امام زمان(عج) است. دین گریزی معنا ندارد، دین تو دین فطرت است؛ تمام عالم می گوید "هو". تو دینت را از من می خواهی؟ اگر من اهل دنیا باشم و خطا کنم دین خطا نکرده است. آری بزرگترین خیانت این است که در لباس دین، پا روی حق بگذارد و از حق حمایت نکند.